Avrupa Uzay Ajansı’nın Sentinel uydularından elde edilen verilerle yapılan kapsamlı çalışmada, Türkiye’nin iki büyük ovasında endişe verici düşey deformasyonlar tespit edildi. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Bursa ve Konya ovalarında her yıl santimetreler seviyesinde çökme yaşandığını belirterek, bu sürecin devam etmesi halinde ciddi yapısal ve jeolojik riskler doğabileceği uyarısında bulundu.
UYDULAR GERÇEĞİ ORTAYA KOYDU
Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) ait Sentinel uydularının yeryüzündeki hareketleri sürekli olarak izlediğini ifade eden Prof. Dr. Kutoğlu, bu verilerin İngiltere’deki Leeds Üniversitesi Deprem ve Volkan Araştırmaları Merkezi tarafından ön işlemden geçirildiğini, ardından akademisyenlerin kullanımına açıldığını söyledi. Bu veriler üzerinden yapılan analizlerde özellikle Bursa ve Konya bölgelerinde ciddi düşey deformasyonlar tespit edildiğini kaydetti.
Kutoğlu, “Bu uydular tekrarlı ölçümlerle yer kabuğundaki en küçük hareketleri dahi ortaya koyabiliyor. Biz bu verileri değerlendirdiğimizde Konya ve Bursa ovalarında ciddi çökme hareketleri olduğunu net biçimde gördük” dedi.
BURSA OVASI HER YIL 6 SANTİMETRE ÇÖKÜYOR
Bursa’daki durumun özellikle dikkat çekici olduğunu vurgulayan Kutoğlu, Bursa Ovası’nda yıllık ortalama 6 santimetrelik bir düşey çökme yaşandığını açıkladı. Bursa ve Konya’nın jeolojik açıdan benzer özellikler taşıdığını ifade eden Kutoğlu, her iki bölgenin de faylarla çevrili geniş ova alanları olduğuna dikkat çekti.
Yer altı sularının yoğun şekilde kullanıldığı bu bölgelerde tarımsal sulama amaçlı açılan kuyuların yüzey deformasyonlarını artırdığını belirten Kutoğlu, “Bu çökme her yıl devam ediyor. Eğer bu süreç bu şekilde sürerse 10 yıl sonra 60 santimetrelik bir oturma söz konusu olabilir. Bu, kent planlaması açısından son derece kritik bir durumdur” ifadelerini kullandı.
ULUDAĞ YÜKSELİYOR
Çalışmanın dikkat çekici bir diğer sonucu ise Uludağ bölgesinde ortaya çıktı. Prof. Dr. Kutoğlu, Bursa Ovası’nın aksine Uludağ’da yılda yaklaşık 2 santimetrelik bir yükselme tespit edildiğini belirterek, “Yani Uludağ giderek yükseliyor. Bu da bölgedeki tektonik hareketlerin ne kadar aktif olduğunu gösteriyor” dedi.
KONYA OVASI’NDA ÇÖKME 10 SANTİMETREYE KADAR ÇIKIYOR
Benzer deformasyonların Konya Ovası’nda da gözlendiğini belirten Kutoğlu, Konya’da yıllık çökme miktarının yer yer 5 ile 10 santimetre arasında değiştiğini söyledi. Bölgenin yoğun tarım faaliyetleri nedeniyle yer altı suyunun aşırı kullanıldığını vurgulayan Kutoğlu, bunun yanı sıra tektonik hareketlerin de çökmede etkili olduğunu ifade etti.
Konya Ovası’nda batıya doğru yılda yaklaşık 4 santimetrelik bir yatay hareketin de tespit edildiğini belirten Kutoğlu, “Burada sadece yer altı suyu çekilmesi değil, tektonik itekleme de söz konusu. Ayrıca kireçtaşı zemin yapısı nedeniyle obruk oluşumları da bu süreçte önemli bir risk faktörü” dedi.
“BURSA’DA OBRUK YOK AMA YAPISAL HASAR RİSKİ VAR”
Bursa’da Konya’daki gibi sık obruk oluşumlarının görülmediğini ancak bunun risk olmadığı anlamına gelmediğini vurgulayan Kutoğlu, “Zemin farklı şekillerde hareket ederse binaların köşe noktaları farklı deformasyonlara maruz kalır. Bu da çatlaklara, zamanla taşıyıcı sistemlerde hasarlara yol açabilir. Uzun vadede ciddi yapısal sorunlar ortaya çıkabilir” uyarısında bulundu.
Kutoğlu, bu tür hareketlerin yer kabuğunda enerji birikimine neden olabileceğini ve farklı jeolojik riskleri tetikleyebileceğini belirterek, kent planlaması ve yapılaşmada bu verilerin mutlaka dikkate alınması gerektiğini söyledi.
