Türkiye’de üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkı her geçen ay derinleşirken, Temmuz ayında bu makas özellikle karpuzda adeta uçuruma dönüştü. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, Temmuz ayına ilişkin üretici girdi maliyetleri ve ürün fiyatlarındaki değişimlere dair çarpıcı verileri kamuoyuyla paylaştı.
Bayraktar’ın açıklamasına göre Temmuz ayında karpuz, tarlada üreticiden çıkış fiyatı ile marketteki satış fiyatı arasında yüzde 613,8’lik farkla zirveye oturdu. Bu oran, çiftçinin emeğinin karşılığını alamadığını ve aracı zincirlerinin fiyatlara ne denli etki ettiğini gözler önüne seriyor.
Maliyetler çiftçiyi zorluyor, tüketici pahalıya alıyor
Tarım sektöründeki en büyük sorunlardan biri olan girdi maliyetleri, çiftçinin omuzlarına her geçen gün daha fazla yük bindiriyor. İran-İsrail savaşı gibi küresel gelişmelerin etkisiyle gübre fiyatları yükselmeye devam ederken, mazot Temmuz ayında yüzde 9,3 oranında zamlandı. Besi yemi yıllık bazda yüzde 34, süt yemi ise yüzde 31 oranında artış gösterdi. Artan bu maliyetler, ürünün tarladan çıkış fiyatını doğrudan etkilerken, tüketiciye ise çok daha yüksek fiyatlarla yansıyor.
Bazı ürünlerde fiyatlar çakıldı ama rafta hâlâ pahalı
Yeşil soğanda üretici fiyatı yüzde 41 oranında düşmesine rağmen market raflarında hâlâ 3,5 kat daha pahalıya satılıyor. Bu durum, aradaki fiyat zincirinin tüketiciye de adil olmayan bir yansıma oluşturduğunu gösteriyor.
Limon ise hem tarlada hem markette Temmuz ayının zam şampiyonu oldu. Depolarda uzun süre bekleyen limonlarda fire oranının artması ve genel arzın daralması, üreticide yüzde 55, markette ise yüzde 37’lik artışa neden oldu.
Fiyat artış ve azalışları dengede ama uçurum büyüyor
Bayraktar’ın paylaştığı verilere göre Temmuz ayında markette izlenen 37 ürünün 19’unda fiyat artışı, 17’sinde ise düşüş yaşandı. Market fiyatı en fazla azalan ürün ise yüzde 42,6 ile kabak olurken, onu yüzde 39,8 ile karpuz, yüzde 31,5 ile patates, yüzde 24,6 ile kuru soğan ve yüzde 19,5 ile yeşil soğan takip etti.
Talep ve arz dengesizliği fiyatları şekillendiriyor
TZOB Başkanı Bayraktar, üretici fiyatlarındaki dalgalanmaların nedenlerini de değerlendirdi. Rekolte düşüklüğü nedeniyle mercimekte fiyatlar artarken, sivri bibere yönelik talep yükselişi fiyatları yukarı çekti. Patlıcan ve kabakta ise artan arz fiyatların düşmesine neden oldu. Karpuzda hem yüksek arz hem de düşük talep nedeniyle üretici fiyatı geriledi. Limonun depoda uzun süre beklemesi ise fire oranlarını artırdı ve arz daralınca fiyat yükseldi. Yeşil soğanda ise talep düşüşü fiyatları aşağı çekti.
Tarım sektöründeki bu dengesizlik, hem üreticiyi hem tüketiciyi mağdur ederken, çözümün daha verimli bir tedarik zinciri ve destekleyici politikalarla mümkün olacağı uzmanlarca dile getiriliyor.
