Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın duyurduğu Tamamlayıcı Emeklilik Sigortası (TES) sistemi, Türkiye’de uzun yıllardır tartışılan kıdem tazminatı sorununa yeni bir düzenleme getirecek. Hem mevcut hakları güvence altına almayı hem de çalışanlara emeklilik döneminde ek gelir sağlamayı amaçlayan sistem, 2025’in son çeyreğinde yürürlüğe girmesi planlanan köklü bir değişiklik olarak dikkat çekiyor.
Yeni düzenlemeyle birlikte işverenler her ay çalışanlarının brüt maaşının yüzde 3’ünü bireysel fon hesabına yatıracak. Çalışanlar bu hesaptaki birikimlerini 60 yaşına geldiklerinde emeklilik maaşlarına ek olarak kullanabilecek. Ayrıca evlilik, işsizlik, ağır hastalık ya da ilk konut alımı gibi özel durumlarda, birikimlerin bir kısmına erken erişim imkânı tanınacak.
Kıdem hakları güvence altında
TES sistemiyle çalışanların bugüne kadar elde ettikleri kıdem tazminatı hakları korunacak. Hâlen uygulanan yüzde 5,33’lük (19 gün) kıdem hakkı devam ederken, buna ek olarak oluşturulacak fon hesabıyla çalışanların birikimleri daha da güçlendirilecek.
Sistemin en önemli yeniliklerinden biri de istifa eden işçilerin de kıdem haklarını alabilecek olması. Böylece yıllardır işçi ve işveren arasında süren kıdem davalarının sona erdirilmesi hedefleniyor. Ayrıca, 1 Ocak 2022’den itibaren kıdem hakkı kazanmış çalışanlar da geçmiş döneme ait haklarını bu sistemle birlikte alabilecek.
Maaştan yüzde 3 kesinti ve işveren katkısı
Yeni modelde işverenler, her ay çalışanların maaşının yüzde 3’ünü bireysel TES hesabına aktaracak. Bu sayede çalışanlar, işten ayrıldıklarında hem kıdem tazminatını hem de fon hesabındaki birikimlerini elde edebilecek. Böylelikle sadece emeklilik döneminde değil, çalışma hayatının farklı evrelerinde de ek bir güvence oluşacak.
Örneğin, asgari ücretli bir çalışanın 25 yıl sistemde kalması halinde, emeklilik döneminde maaşına 300 ila 566 lira arasında ek gelir sağlanacağı hesaplanıyor.
60 yaşta emeklilik ve toplu ödeme hakkı
TES katılımcıları 60 yaşını doldurduklarında emekliliğe hak kazanacak. Emeklilik döneminde birikimlerin yüzde 25’ine kadar toplu ödeme yapılabilecek. Böylece çalışanlar hem emekli maaşlarına ek gelir elde edecek hem de ihtiyaç duyduklarında toplu nakit kullanma şansına sahip olacak.
Özel durumlarda, yani evlilik, ilk konut alımı, ağır hastalık veya işsizlik halinde ise birikimlerin yüzde 10’una kadar erken çekim imkânı tanınacak.
Dava süreçlerine son
Türkiye’de en çok tartışılan konulardan biri olan kıdem tazminatı davaları, TES sistemiyle büyük ölçüde ortadan kalkacak. Yeni sistem sayesinde hem işçilerin hakları korunacak hem de işverenler uzun süren dava süreçlerinden kurtulacak.
TES’in, sosyal güvenlik sistemine tamamlayıcı bir rol üstlenmesi ve emeklilik döneminde gelir kaybını azaltması hedefleniyor.
Avantajlar ve riskler
Avantajlar:
- Emeklilikte gelir kaybı riskine karşı ek güvence sağlanacak.
- Çalışanların kıdem tazminatı hakları sistematik bir güvenceye kavuşacak.
- Tasarruf oranı artacak, finans sektörüne uzun vadeli kaynak sağlanacak.
- Emeklilikte yaşam standardının korunmasına katkı sunulacak.
Dezavantajlar / Riskler:
- Maaşlardan yapılacak kesintiler çalışanlar için ek bir yük gibi algılanabilir.
- Fonların getirisi enflasyon ve yatırım performansına bağlı olacak; beklenen birikim tutarına ulaşılamama riski var.
- Sistemin zorunlu olması, bireysel tercihler üzerinde tartışmalara yol açabilir.
- Geçiş sürecinde olası belirsizlikler, hak kayıplarına neden olabilir.
Kimleri kapsayacak?
TES’in özel sektör çalışanları (4/A) ve kamu çalışanları (4/C) için zorunlu olması bekleniyor. Bağ-Kur’lular (4/B) için ise sistemin ilk aşamada devreye girip girmeyeceği henüz net değil. Genel beklenti, her statüdeki çalışanın sisteme dahil edilmesi yönünde.
Sistemden çıkış şartları sınırlı olacak; bu da çalışanların uzun vadeli tasarruflarını korumak için alınmış bir tedbir olarak görülüyor.
TES, uygulanmaya başladığında hem işçi hem işveren için köklü değişiklikler getirecek. Çalışanlar için geleceğe dönük ek bir emeklilik güvencesi anlamına gelen sistem, iş dünyasında da kıdem davalarının ortadan kalkmasıyla önemli bir rahatlama sağlayacak. Ancak maaşlardan yapılacak kesintiler ve zorunluluk tartışmaları, TES’in hayata geçmesiyle birlikte gündemin en sıcak başlıklarından biri olmaya devam edecek.
